LUDUS - POZORIŠNE NOVINE - BITEFOVSKA SELEKCIJA ”KRUGOVI”

U okviru selekcije “Krugovi”, off-programa ovogodišnjeg Sterijinog pozorja, prikazano je tri predstave, tematski određene idejom demistifikacije različitih nacionalističkih ubeđenja: “Fragile!”, prema tekstu Tene Štivičić, u režiji Matjaža Pograjca, i u izvođenju Slovenskog mladinskog gledališča iz Ljubljane, zatim “Madagaskar”, ostvarene prema dramskom tekstu savremenog litvanskog pisca Mariusa Ivaškevičiusa, u režiji Rimasa Tuminasa, i u izvođenju Malog državnog pozorišta iz Viljnusa (Litvanija), kao i predstava “Pevajte i budite radosni” prema ideji i u režiji Ruda Gjelensa, a u izvođenju Flamanskog kraljevskog pozorišta iz Brisela. Koncept “Krugova” je nedvosmisleno značajno širenje programske celine Pozorja, jer nam daje izuzetno dragocenu priliku da na različitim nivoima, umetničkim, kao i društveno-političkim, uporedimo srpsko pozorište sa teatarskom praksom u drugim državama.

Multimedijalna predstava “Fragile!” je ostvarena prema fragmentarnom dramskom tekstu Tene Štivičić, koji predstavlja šest likova koji žive u Londonu, na totalnoj društvenoj margini, u nekakvom limbu, nadajući se promeni statusa. Tekst sadrži cinična i demistifikujuća zapažanja o različitim nacionalnim identitetima, recentnoj istoriji bivše Jugoslavije, postjugoslovenskom vremenu društvenih tranzicija, ali i sumornim životima u uređenijim društvima Zapada. Reditelj Matjaž Pograjc na zanimljiv način kombinuje neposrednu igru glumaca, koji nastupaju na prostranoj, praznoj sceni, i snimke direktnog digitalnog prenosa njihove igre, koji se sve vreme emituju na jednom ogromnom platnu, kao i na pet televizijskih ekrana (dva kamermana stalno prate igru glumaca). Snimke ovog prenosa karakteriše vrlo autentična montaža pozadine njihove igre, koja dosta širi značenjski korpus radnje, a funkcionalna je i na formalnom planu, jer omogućava vrlo efektno odvijanje paralelnih prizora (filmska režija Blaž Švent). Pri tome, ova zanimljiva kompleksnost forme zaista ne baca u senku sadržaj predstave, već je u funkciji njegovog upečatljivijeg predstavljanja.
Muzika ima vrlo bitnu funkciju u ovoj predstavi, u pogledu građenja iskreno sentimentalnog, lirskog nivoa. Stalna muzička pratnja su pop pesme iz osamdesetih godina, sa ex-Yu prostora, od Zdravka Čolića, “Indeksa” i “Parnog valjka”, do novotalasnih bendova, “Idola”, “Šarlo Akrobate” i „Azre”, koje grade nostalgičan odnos prema životu u bivšoj Jugoslaviji. Samo se u jednoj sceni predstave gradi ironičan otklon prema ovoj nostalgičnosti koju oblikuje pop muzika: glumac na proscenijumu teatralno izvodi pesmu Zdravka Čolića “Ti si mi u krvi”, u publici se pale svetla, a kamere snimaju gledaoce i direktno prenose njihove reakcije na bim i ekrane.
Svi glumci ubedljivo i precizno, u okvirima dokumentarnog, psihološkog realizma, stvaraju ovih šest likova. Janja Majzelj igra koketnu Hrvaticu Milu koja želi da postane zvezda u mjuziklima, Matej Recer Srbina Marka koji bi hteo da bude stand-up komičar, Marko Mlačnik stvara lik jednog zastrašujućeg primitivca Miča, samouverenog Bugarina koji je vlasnik bara gde se radnja odigrava. Neda R. Bric igra Engleskinju Gejl, neostvarenu konceptualnu umetnicu, ali i dalje nekako optimističnu, vedru i naivno srdačnu ženu, Katarina Stegnar oblikuje lik umorne i sasvim ogorčene Ruskinje Tjaše, žrtve u lancu prostitucije, a Sebastijan Cavazza igra Erika, norveškog vojnog dopisnika.

Predstava “Madagaskar” tretira realne ličnosti i događaje iz litvanske prošlosti, u kratkom periodu njihove nezavisnosti, tokom prve polovina dvadesetog veka. Predstavu karakteriše ekstremna stilizovanost u predstavljanju niza likova, Kazimierasa Pokštasa (Ramunas Cicenas), hiperaktivnog utopiste koji je imao ozbiljnu ideju da Litvaniju preseli na Madagaskar, kako bi je sačuvao od brojnih pretnji, zatim njegovog Oca (Arvydas Dapšys) i majke (Egle Gabrenaite), pesnikinje Sale (Gintare Latvenaite), Mile (Valda Bičkute), prostitutke Hele (Vaida Butite) itd. Ekstremna preteranost u igri, u fizičkim, kao i u emotivnim izrazima, sasvim je opravdan rediteljski izbor, u pogledu toga što ima jasan cilj da stalno održava autoironičnu distancu prema nacionalnoj istoriji i identitetu. Takođe, oblikujući ove likove kao karikature, odsutne i sasvim zaslepljene svojom ostrašćenošću, glumci manifestuju izvanrednu preciznost, strpljivost i spretnost u igri. Sa druge strane, taj permanentan manirizam zamara gledaoca zbog svoje monotonije, naročito u scenama sa Sale, Mile i Hele, gde su njihove opsesije da pronađu ljubav nepotrebno dugačke. Dakle, pošto predstava stagnira na dramskom i idejnom planu, ona uglavnom ostaje zaglavljena u okvirima izvođačkih virtuoznosti.

U osnovi predstave “Pevajte i budite radosni” nalazi se izvođenje niza različitih flamanskih nacionalnih pesama, od religioznih, preko ljubavnih, do patriotskih. Muzički žanrovi su pri tome vrlo različiti, od naglašeno infantilnih balada, preko ljigavog roka do agresivnog panka. U situaciji svečanog božićnog okupljanja porodice, pesme interpretira trinaest glumaca-pevača, stilizovano i vrlo teatralno, jasno motivisanih idejom demistifikacije niza nacionalnih predrasuda. Paradigmatična je scena u kojoj Rik de Lev, inače nekadašnja velika rok zvezda iz Holandije (osamdesetih godina je vodio grupu „Trockener Kecks“), stoji na stolu i peva o prijateljstvu (prepev pesme „O Children“ Nika Kejva), provokativno se igrajući sa svojim emocijama, odnosno ambivalentno balansira izmedđu iskrenosti u nastupu, i karikiranja te iskrenosti.
Između pesama, izvođači vrlo izveštačeno predstavljaju različite političke govore, o naciji, istoriji, religiji, ili vojsci, čime karikiraju manipulativnost i patetičnost ovih tirada. Scenografija predstave je svedena, ali monumentalna i vrlo funkcionalna, jer svojom plastičnom jednostavnošću ironično prezentuje lažnost te njihove božićne idile (scena i kostim An Veks). Predstava “Pevajte i budite radosni” Ruda Gjelensa je referentna konceptu muzičkog pozorišta Kristofa Martalera. Karakteristična je i po zabavnoj iščašenosti detalja, npr. igri konobara koji stalno razbija tanjire, pa zatim upadljivo, teatralno uklanja te krhotine; na ovaj način se duhovito skreće pažnja na suštinski irelevantne scene, a tim putem se efektno ističe centralna ideja predstave - ozbiljna užasnutost pred realnošću ekstremnog patriotizma.

Ana Tasić

[ Nazad ]